(क) जर्मनी

(अ) युनिसेफ

(ब) १९३

हे विधान बरोबर आहे.

स्पष्टीकरण :

संयुक्त राष्ट्रांची आमसभा जागतिक प्रश्नांवर चर्चा करण्याचे व्यासपीठ आहे, कारण:

• संयुक्त राष्ट्रांचे सर्व सभासद देश आमसभेचे सदस्य असतात.
• आमसभा सदस्य राष्ट्रांच्या प्रतिनिधींना एकत्र येऊन चर्चा करण्यासाठी आणि महत्त्वाच्या जागतिक प्रश्नांवर धोरण ठरवण्यासाठी एक व्यासपीठ म्हणून कार्य करते.
• आमसभेच्या अधिवेशनात (जे दरवर्षी सप्टेंबर ते डिसेंबर या कालावधीत असते), पर्यावरण, निःशस्त्रीकरण अशा महत्वपूर्ण जागतिक विषयांवर चर्चा होते.
• आमसभेतील निर्णय बहुमताने घेतले जातात आणि ते ठरावांच्या स्वरूपात असतात; आमसभा कायदे करत नाही.

या कारणांमुळे, आमसभा हे आंतरराष्ट्रीय स्तरावर जागतिक प्रश्नांवर चर्चा करण्याचे आणि त्यावर धोरणात्मक ठराव मांडण्याचे एक महत्त्वाचे व्यासपीठ आहे.

हे विधान चूक आहे.

स्पष्टीकरण :

संयुक्त राष्ट्रांमध्ये सर्व सदस्य राष्ट्रांचा दर्जा (status) समान असतो. याचे कारण खालीलप्रमाणे आहे:

• सार्वभौम राष्ट्रांची संघटना: संयुक्त राष्ट्रे ही सार्वभौम राष्ट्रांची संघटना आहे.
• समान दर्जा हे तत्त्व: संयुक्त राष्ट्रांच्या तत्त्वांनुसार, सर्व सभासद राष्ट्रांचा दर्जा समान असेल.
• भेदभाव नाही: राष्ट्रांचा भौगोलिक आकार, आर्थिक व लष्करी ताकद यांवर आधारित राष्ट्रा-राष्ट्रांमध्ये भेदभाव केला जात नाही.
• आमसभेतील स्थिती: संयुक्त राष्ट्रांचे सर्व सार्वभौम राष्ट्रे सभासद असल्यामुळे, ते आमसभेचे सदस्य असतात. देश श्रीमंत असो वा गरीब, मोठा असो वा छोटा, सर्व सदस्य राष्ट्रांचे आमसभेत स्थान आणि दर्जा समान असतो.
• समान मतदान: याचाच अर्थ, संयुक्त राष्ट्रांच्या आमसभेत प्रत्येक राष्ट्राला एक मत असते.

त्यामुळे, संयुक्त राष्ट्रांमधील सर्व सदस्य राष्ट्रांचा दर्जा समान नसतो, हे विधान चुकीचे ठरते.

हे विधान चूक आहे.

स्पष्टीकरण :

चीन हे संयुक्त राष्ट्रांच्या सुरक्षा परिषदेचे कायम सदस्य राष्ट्र आहे. सुरक्षा परिषदेतील कायम सदस्यांना नकाराधिकार (Veto Power) असतो.

सुरक्षा परिषदेत निर्णय प्रक्रियेबाबत खालील नियम आहे:

• सुरक्षा परिषदेत एकूण १५ सदस्य असतात, त्यापैकी ५ कायम सदस्य (अमेरिका, रशिया, इंग्लंड, फ्रान्स आणि चीन) आणि १० अस्थायी सदस्य असतात.
• कोणत्याही महत्त्वाच्या प्रश्नांवर निर्णय घेण्यासाठी ५ कायम सदस्य आणि किमान ४ अस्थायी सदस्य यांचा होकार असणे आवश्यक असते.
• कायम सदस्यांपैकी कोणत्याही एका सदस्याने जरी नकाराधिकाराचा वापर केला, म्हणजे जर विरोधी मत दिले, तरी निर्णय घेता येत नाही.
• चीन हे कायम सदस्य असल्याने, चीनने नकाराधिकाराचा वापर केल्यास, तो ठराव संमत होऊ शकत नाही.

त्यामुळे, 'चीनने सुरक्षा परिषदेत नकाराधिकाराचा वापर करूनही ठराव संमत होऊ शकतो' हे विधान चुकीचे आहे.

हे विधान बरोबर आहे.

स्पष्टीकरण :

संयुक्त राष्ट्रांच्या कार्यात भारताने महत्त्वाची आणि सक्रिय भूमिका बजावली आहे, जी खालील मुद्यांवरून स्पष्ट होते:

• स्थापनेपूर्वीचा सहभाग: संयुक्त राष्ट्रांच्या स्थापनेपूर्वी ज्या विविध परिषदा झाल्या होत्या, त्यामध्ये भारत सहभागी झाला होता.
• जागतिक प्रश्न उपस्थित करणे: भारताने संयुक्त राष्ट्रांच्या व्यासपीठावर महत्त्वाच्या जागतिक समस्या जसे की, वसाहतवाद, निःशस्त्रीकरण, आणि वंशभेद असे अनेक प्रश्न उपस्थित केले आहेत.
• वर्णद्वेषाचा प्रश्न: संयुक्त राष्ट्रांमध्ये १९४६ मध्ये वर्णद्वेषाचा प्रश्न उपस्थित करणारा भारत हा पहिला देश होता.
• विकसनशील राष्ट्रांसाठी पुढाकार: अविकसित आणि विकसनशील राष्ट्रांच्या समस्यांवरील चर्चेमध्ये भारताने नेहमीच पुढाकार घेतला आहे.
• शांतता रक्षणात सहभाग: संयुक्त राष्ट्रांच्या शांतता सेनेमध्ये सहभागी होण्यासाठी भारताने नेहमीच आपले सैन्य पाठवले आहे.

यावरून सिद्ध होते की, संयुक्त राष्ट्रांच्या कार्यात भारताने महत्त्वपूर्ण आणि सक्रिय कामगिरी बजावली आहे.

• एखाद्या महत्त्वाच्या प्रश्नावर सुरक्षा परिषदेतील स्थायी राष्ट्रांना नकार देण्याच्या अधिकाराला 'नकाराधिकार' असे म्हणतात.
• सुरक्षा परिषदेत एखाद्या प्रश्नावर निर्णय घेण्यासाठी पाच कायम सदस्य व किमान चार अस्थायी सदस्य यांचा होकार असणे आवश्यक असते.
• परंतु कायम सदस्यांपैकी एका सदस्याने जरी हा नकाराधिकार वापरून विरोधी मत दिले; तरी तो निर्णय अमान्य होतो.

'युनिसेफ' (UNICEF) ही संयुक्त राष्ट्रांच्या कार्यात मदत करणाऱ्या अनेक संलग्न संस्थांपैकी एक महत्त्वाची संस्था आहे.

• युनिसेफ म्हणजे 'संयुक्त राष्ट्रांचा बालक निधी' होय.
• युनिसेफचे मुख्य कार्य लहान मुलांना सकस आहार आणि आरोग्याच्या सेवा पुरवणे हे आहे.
• ही संस्था बाल कल्याण (बाल कूपोषण समस्येवर) समस्येवर अग्रगत राष्ट्रीय कार्यशाळा आयोजित करण्याचे कार्य करते.

• विसाव्या शतकाच्या सुरुवातीला झालेल्या दोन महायुद्धांमुळे मोठ्या प्रमाणात जीवित व वित्तहानी झाली. या विध्वंसामुळे जागतिक शांतता टिकवण्यासाठी एक प्रभावी यंत्रणा निर्माण करण्याची गरज निर्माण झाली.
• पहिल्या महायुद्धानंतर स्थापन झालेला 'राष्ट्रसंघ' अयशस्वी ठरला होता.
• दुसऱ्या महायुद्धात अणुबॉम्बचा वापर झाल्यानंतर, अशा विनाशकारी युद्धांची पुनरावृत्ती टाळण्याची जबाबदारी सर्व राष्ट्रांची आहे, हा विचार प्रबळ झाला. या जाणिवेतून संयुक्त राष्ट्रांच्या स्थापनेची प्रक्रिया सुरू झाली.

संयुक्त राष्ट्रांचे स्वतःचे सैन्य नसते. परंतु सदस्य राष्ट्रे संयुक्त राष्ट्रांच्या शांतता सैन्यासाठी आपले सैन्य पुरवतात.

शांतता सेनेची कार्ये:

• संघर्षग्रस्त प्रदेशात शांतता आणि सुव्यवस्था निर्माण करणे.
• सुरक्षेबरोबरच राजकीय आणि शांतता बांधणीसाठी साहाय्य करणे.
• शाळा सुरू करणे, मानवी हक्कांविषयी जागरूकता निर्माण करणे, निवडणुका घेणे यांसारखी कामे करणे.

संयुक्त राष्ट्र ही सार्वभौम राष्ट्रांनी एकत्र येऊन निर्माण केलेली संघटना आहे.

उद्दिष्ट्ये :

• राष्ट्रांमध्ये मैत्रीपूर्ण संबंध प्रस्थापित करणे.
• आंतरराष्ट्रीय प्रश्न शांततेच्या मार्गाने सोडवून आंतरराष्ट्रीय सुरक्षा वृद्धिंगत करणे.
• मानवी हक्कांचे आणि स्वातंत्र्याचे जतन व संवर्धन करणे.
• आंतरराष्ट्रीय स्तरावर आर्थिक सहकार्य वाढवणे.