(iv) जमीन सलग असूनही पाण्याप्रमाणे तिची पातळी सर्वत्र सारखी नाही.

(i) भूखंडमंच

(iv) ज्वालामुखीय राख, सागरी प्राणी-वनस्पतींचे अवशेष, सागरी मैदाने

सागरी गर्ता व सागरी डोह ही भूरूपे सागरातील अतिखोलीच्या संशोधनास उपयुक्त आहेत, कारण ती सागरतळावरील सर्वांत खोल भाग दर्शवतात. अशा ठिकाणी संशोधन करून शास्त्रज्ञ समुद्रतळ, सागरी जीवसृष्टी, तापमान आणि दाब यांचा अभ्यास करतात.

भूखंडमंच,  सागरी बेटे ही भूरूपे सागरी सीमांचे संरक्षण व नौदलाच्या तळ उभारणीस योग्य आहेत, कारण ती सागरपृष्ठावर आलेली असल्याने सामरिकदृष्ट्या महत्त्वाची असतात.

• सागरतळरचनेच्या अभ्यासामुळे मासेमारीसाठी उपयुक्त क्षेत्रे (भूखंडमंच) ओळखता येतात.
• खनिज तेल, नैसर्गिक वायू व इतर खनिजांचे साठे शोधण्यास व त्यांचे उत्खनन करण्यास मदत होते.
• सागरी वाहतूक व नौदलाच्या तळांच्या सुरक्षित उभारणीसाठी उपयुक्त माहिती मिळते.
• भूकंप व त्सुनामीसारख्या नैसर्गिक आपत्तींचा अंदाज घेण्यास व किनारी भागांच्या सुरक्षिततेसाठी हा अभ्यास उपयुक्त ठरतो.

• भूखंडमंच हा सागरतळाचा उथळ भाग असल्याने सूर्यकिरण तळापर्यंत सहज पोहोचतात.
• यामुळे येथे शेवाळ व प्लवंकांची विपुल निर्मिती होते, जे माशांचे प्रमुख खाद्य आहे.
• पुरेसे खाद्य उपलब्ध असल्याने या भागात माशांची संख्या मोठ्या प्रमाणात असते, त्यामुळे भूखंडमंच मासेमारीसाठी नंदनवन ठरतो.

• सागरतळावरील जलमग्न पर्वतरांगांची उंची सर्वत्र सारखी नसते.
• काही ठिकाणी या पर्वतरांगांची शिखरे इतकी उंच असतात की ती सागरपृष्ठाच्या वर येतात.
• अशा पाण्याबाहेर आलेल्या शिखरांनाच 'सागरी बेटे' म्हणतात. उदा., आईसलँड, अंदमान-निकोबार बेटे.

• भूखंडमंचानंतर सागरतळाचा उतार अचानक तीव्र होतो — हाच खंडान्त उतार होय.
• भूखंडमंच हा प्रत्यक्षात खंडाचाच पाण्याखाली बुडालेला विस्तारित भाग असतो.
• त्यामुळे जेथे हा तीव्र उतार सुरू होतो व संपतो (अधःसीमा), तेथून पुढे खऱ्या अर्थाने सागरी मैदान सुरू होते — म्हणून खंडान्त उताराची अधःसीमा ही भूखंडांची नैसर्गिक सीमारेषा मानली जाते.

• शहरांतील सांडपाणी, घनकचरा, किरणोत्सर्गी पदार्थ, टाकाऊ रसायने व प्लॅस्टिक यांमुळे सागरजल प्रदूषित होते.
• या प्रदूषणकारी घटकांचे प्रमाण कमी असले तरी त्यांचे उपद्रवमूल्य खूप जास्त असते.
• सागरात जमिनीपेक्षाही अधिक प्रजातींची जीवसृष्टी राहते, त्यामुळे हे प्रदूषण सागरी परिसंस्थेला व जीवसृष्टीला गंभीर हानी पोहोचवते.

(अ) मादागास्कर आणि श्रीलंका ही बेटे भूखंडमंचाशी संबंधित आहेत — ती संबंधित खंडांच्या भूखंडमंचावरच वसलेली आहेत (खंडीय बेटे).

(आ) मादागास्कर हे आफ्रिका खंडाजवळ, तर श्रीलंका हे आशिया खंडाजवळ (भारतीय उपखंडाजवळ) आहे.

(इ) भारतातील अंदमान-निकोबार बेटे ही जलमग्न पर्वतशिखरांचे भाग आहेत (बंगालच्या उपसागरातील जलमग्न पर्वतरांगांची शिखरे).