बरोबर.

कारण :

• भारतात नैसर्गिक विविधता मोठ्या प्रमाणावर आढळते – जसे की हिमालय, वाळवंट, समुद्रकिनारे, दऱ्या-खोऱ्या, जंगल व नद्या.
• या विविधतेमुळे भारतातील प्रत्येक भागाचे वैशिष्ट्य वेगळे आहे, जे पर्यटकांना आकर्षित करते.
• त्यामुळे भारतातील विविध भागांतून तसेच परदेशांतील अनेक पर्यटक भारतात पर्यटनासाठी येतात.
• या पर्यटनामुळे केवळ पर्यटन व्यवसायच नव्हे, तर हॉटेल, वाहतूक, हस्तकला, मार्गदर्शक सेवा इत्यादी अनेक संबंधित व्यवसायांनाही चालना मिळते.
• परिणामी, भारताच्या आर्थिक व सामाजिक विकासात पर्यटन व्यवसाय महत्त्वाची भूमिका बजावतो.

बरोबर.

कारण :

• पर्यटन हा तृतीयक क्षेत्रातील व्यवसाय आहे.
• या व्यवसायात दृश्य स्वरूपातील वस्तूंची खरेदी-विक्री होत नाही, तर सेवा दिल्या जातात.
• उदाहरणार्थ, वाहतूक, निवास, भोजन, मार्गदर्शक सेवा, मनोरंजन, यांसारख्या सेवा पुरवणाऱ्यांद्वारे उत्पन्न मिळते.
• त्यामुळे पर्यटन व्यवसायात अदृश्य स्वरूपातील सेवांची खरेदी-विक्री होते.
• हा व्यवसाय अनेक इतर व्यवसायांना चालना देतो आणि देशाच्या अर्थव्यवस्थेला बळकटी देतो.

बरोबर.

कारण :

• एखाद्या देशाचा विकास जितका अधिक असेल, तितकेच त्या देशातील वाहतूक मार्ग अधिक दाट, विकसित व कार्यक्षम असतात.
• याउलट, जर देशाचा विकास कमी असेल, तर त्या देशात वाहतूक मार्ग विरळ, अविकसित व अकार्यक्षम असतात.
• त्यामुळे, एखाद्या देशातील वाहतूक मार्गांच्या स्वरूपावरून त्या देशाचा विकासाचा अंदाज बांधता येतो.
• म्हणूनच, वाहतूक व्यवस्था ही देशाच्या प्रगतीचे प्रतीक मानली जाते.

चूक.

कारण :

• ब्राझील देशाची वेळ भारतीय वेळेच्या ८ तास ३० मिनिटे मागे आहे.
• भारत आंतरराष्ट्रीय वाररेषेच्या पूर्वेकडे आहे व भारताची प्रमाणवेळ ही ग्रीनिच वेळेच्या ५ तास ३० मिनिटे पुढे आहे.
• ब्राझील आंतरराष्ट्रीय वाररेषेच्या पश्चिमेकडे आहे व ब्राझीलची अधिकृत प्रमाणवेळ ग्रीनिच वेळेच्या ३ तास मागे आहे.

बरोबर.

कारण :

• भारतात प्राचीन काळापासूनच लोक पर्यटन व्यवसायात गुंतलेले होते.
• परंतु आधुनिक काळात पर्यटन व्यवसायाकडे व्यावसायिक दृष्टिकोनातून पाहिले जात आहे.
• सध्या पर्यटनाच्या विविध प्रकारांमध्ये वाढ होत आहे, जसे की धार्मिक, साहसी, वैद्यकीय, ऐतिहासिक पर्यटन इत्यादी.
• पर्यटकांना सोयी-सुविधा उपलब्ध करून देण्यावर भर दिला जात आहे, जसे की हॉटेल, वाहतूक, मार्गदर्शक, माहिती सेवा इत्यादी.
• त्यामुळे भारतात पर्यटन व्यवसाय आणि त्याशी संबंधित इतर सेवा व्यवसाय झपाट्याने विकसित होत आहेत.

• ब्राझीलमधील पांढऱ्याशुभ्र वाळूच्या पुळणी, स्वच्छ सागरी किनारे, निसर्गरम्य बेटे, अॅमेझॉन नदीखोऱ्यातील सदाहरित घनदाट अरण्ये, प्राण्यांच्या व पक्ष्यांच्या विविध प्रजाती, विविध उद्याने.
• ब्राझिलिया, रिओ दी जनेरिओ, सावो पावलो इत्यादी मोठी शहरे. मॅनास बंदर व फुटबॉल स्टेडियम इत्यादी घटक पर्यटकांना अधिक आकर्षित करतात
• ब्राझीलचा कार्निव्हल हा सण जगप्रसिद्ध आहे. कार्निव्हल मधील सांबा नृत्य व संगीत यांचा आस्वाद घेण्यासाठी अनेक पर्यटक ब्राझीलला भेट देतात.

ब्राझीलच्या अंतर्गत भागात लोहमार्गांच्या विकासात पुढील अडचणी आहेत :

• अॅमेझॉन नदीचे खोरे.
• अॅमेझॉन नदीच्या खोऱ्यातील सदाहरित घनदाट वर्षावनांनी व्यापलेला दुर्गम प्रदेश.
• ब्राझीलच्या उच्चभूमीमुळे निर्माण झालेला प्रदेशांचा उंचसखलपणा.
• ब्राझीलमधील दलदलीचा प्रदेश इत्यादी.

• दूरध्वनी, भ्रमणध्वनी, संगणक, इंटरनेट इत्यादी साधनांमुळे संदेशवहन अतिशय गतिमान झाले आहे.
• दूरदर्शन, आकाशवाणी इत्यादी जनसंपर्काच्या साधनांमुळेही संदेशवहन अतिशय गतिमान झाले आहे.

ब्राझिलिया येथून ३१ डिसेंबरला सकाळी ११ वाजता विमान निघाले आहे.

• ब्राझिलिया वेळ (BRT) = UTC -3
• 0° रेखावृत्त म्हणजे ग्रीनविच प्रमाणवेळ (GMT/UTC)
• नवी दिल्ली = UTC + 5:30
• व्लॉदिवोस्टॉक = UTC + 10

वेळांचे रूपांतर:

•  UTC = ब्राझिलिया वेळ + 3 तास
•  UTC = ११:०० + ३:०० = १४:०० (2:00 PM),

(i) ब्राझिलियाची वेळ (UTC -3):

• ११:०० AM, ३१ डिसेंबर, दिवस : सोमवार

(ii) नवी दिल्लीची वेळ (UTC + 5:30):

• IST = UTC + 5:30 = 14:00 + 5:30 = 19:30
• संध्या. ७:३०, ३१ डिसेंबर, दिवस : सोमवार

(iii) व्लॉदिवोस्टॉकची वेळ (UTC +10):

• Vladivostok Time = UTC + 10 = 14:00 + 10:00 = 00:00
• मध्यरात्र १२:००, १ जानेवारी, दिवस : मंगळवार

व्लॉदिवोस्टॉकमध्ये नवीन वर्षाची सुरुवात झाली आहे, पण ब्राझिलियामध्ये अजून ३१ डिसेंबरचा दिवस सुरू आहे.

(१) ट्रान्स अॅमेझॉलियन मार्ग - प्रमुख रस्ते मार्ग

(२) रस्ते वाहतूक - - सुवर्ण चतुर्भुजा महामार्ग

(३) रिओ दी जनेरिओ - पर्यटन स्थळ

(४) मनमाड - भारतातील रेल्वे स्थानक

• ब्राझीलमध्ये पांढऱ्या वाळूच्या पुळणी, स्वच्छ समुद्रकिनारे, निसर्गरम्य बेटे, तसेच अॅमेझॉन खोऱ्यातील घनदाट अरण्ये व प्राणी-पक्ष्यांची विविध प्रजाती ही पर्यटकांसाठी आकर्षण ठरतात.
• या आकर्षणांमुळे ब्राझीलमध्ये पर्यटन व्यवसायाचा जलद गतीने विकास होत आहे.
• मात्र, पर्यटन वाढीमुळे प्रदूषण व पर्यावरण हानी यांसारखे दुष्परिणाम होऊ शकतात, म्हणून त्यावर नियंत्रण आवश्यक आहे.
• त्यामुळे ब्राझीलमध्ये पर्यावरणस्नेही पर्यटनाचा (Eco-tourism) विकास करण्यात येत आहे.
• अशा पर्यटनामुळे व्यवसायालाही चालना मिळते आणि पर्यावरणाचे संतुलनही टिकते.

• ब्राझीलमधील बहुतांश नद्यांमध्ये पाण्याचा विसर्ग प्रचंड आहे.
• या नद्यांमधील पाण्याचा प्रवाह वेगवान असतो.
• नद्यांच्या खोऱ्यांमध्ये उंचसखल भूभाग असल्यामुळे प्रदेश दुर्गम बनतो.
• त्यामुळे ब्राझीलमध्ये अंतर्गत जलमार्गांचा विकास मर्यादित झाला आहे.

• उत्तर भारतीय मैदानी प्रदेश सखल असून लोकसंख्येचे दाट वितरण आहे.
• या भागात शेती व विविध उद्योगांचा भरघोस विकास झाला आहे.
• वस्तूंच्या ने-आणीसाठी व प्रवासी वाहतुकीसाठी वाहतुकीच्या साधनांची मोठी गरज निर्माण होते.
• त्यामुळे या प्रदेशात लोहमार्गांचे दाट व विकसित जाळे आढळते.

• वाहतूक मार्गांचा वापर करून वस्तूंचे एक ठिकाणाहून दुसऱ्या ठिकाणी ने-आण करता येते. यामुळे लोकांची हालचाल (गतिशीलता) सुलभ होते.
• वाहतूक मार्गांमुळे शेती, खाणकाम, मासेमारी, कारखानदारी, पर्यटन, बँका अशा अनेक व्यवसायांना चालना मिळते.
• वाहतुकीच्या सुविधा वाढल्यामुळे देशांतर्गत व आंतरराष्ट्रीय व्यापारास प्रोत्साहन मिळते. त्यातून रोजगारनिर्मिती होते व देशाचे उत्पन्न वाढते.

• जलमार्ग हा वाहतुकीचा सर्वात स्वस्त मार्ग आहे. त्यामुळे खर्च कमी येतो. जलवाहतुकीत वाहतूक क्षमता जास्त असते, म्हणजेच अधिक प्रमाणात वस्तू एकाच वेळी वाहता येतात.
• आंतरराष्ट्रीय व्यापारात मोठ्या प्रमाणावर वस्तूंची आयात व निर्यात केली जाते.
• आंतरराष्ट्रीय व्यापारासाठी सागरी मार्गांचा मोठ्या प्रमाणावर वापर होतो. यामुळे कमी खर्चात वस्तूंची आयात-निर्यात करणे शक्य होते.
• म्हणून, आंतरराष्ट्रीय व्यापारासाठी सागरी मार्गांवर अवलंबून राहावे लागते.

• आजच्या माहिती तंत्रज्ञानाच्या युगात संगणक, मोबाईल, इंटरनेट, कृत्रिम उपग्रह यांसारख्या इलेक्ट्रॉनिक माध्यमांद्वारे संदेशवहन केले जाते.
• आधुनिक संदेशवहन कमी खर्चिक व अधिक परिणामकारक असल्यामुळे त्याचा मोठ्या प्रमाणावर वापर होतो.
• भारत हा जगातील सर्वाधिक स्मार्टफोन आणि इंटरनेट वापरणारा देश आहे. त्यामुळे दूरसंचार उद्योग झपाट्याने विकसित होत आहे.
• स्वदेशी उपग्रह व प्रक्षेपण तंत्रज्ञानाच्या वापरामुळे भारताचा संदेशवहन क्षेत्रातील भविष्यकाळ उज्ज्वल आहे.

• ब्राझीलच्या तुलनेत भारतातील आंतरराष्ट्रीय वाहतुकीचा अधिक प्रमाणात विकास झाल्याचे आढळते.
• भारतात आंतरराष्ट्रीय हवाई मार्गांबरोबरच अंतर्गत हवाई मार्गांच्या वापरात वाढ होत आहे.
• भारतातील महत्त्वाची शहरे एकमेकांना अंतर्गत हवाई मार्गांनी जोडली गेली आहेत. त्याचप्रमाणे भारतातील महत्त्वाची शहरे जगातील इतर देशांतील महत्त्वाच्या शहरांशी आंतरराष्ट्रीय हवाई मार्गांनी जोडली गेली आहेत.

• प्राकृतिक रचना आणि अंतर्गत जलवाहतूक यांचा घनिष्ठ संबंध आहे. भूपृष्ठाच्या स्वरूपानुसार जलवाहतुकीचा विकास ठरतो.
• उंचसखल भूभाग, अरुंद पात्रांच्या नद्या/खाड्या, जलद प्रवाह, धबधबे, पूर यांसारख्या अडथळ्यांमुळे अंतर्गत जलवाहतूक अडथळलेली असते.
• सखल भूभाग, रुंद पात्रे व संथ प्रवाह असलेल्या नद्यांमुळे अंतर्गत जलवाहतुकीचा विकास सुलभ होतो.
• भारतात काही महत्त्वाच्या नद्यांवर अंतर्गत जलवाहतूक केली जाते, पण एकूण वाहतूक मार्गांमध्ये जलमार्गांचा वाटा केवळ १% आहे.

• ज्या देशाचा पूर्व-पश्चिम रेखावृत्तीय विस्तार मोठा असतो, त्या देशात वेळेतील फरक जाणवतो. अशा वेळी एकसंध वेळ राखण्यासाठी प्रमाणवेळ अत्यंत उपयुक्त ठरते.
• प्रमाणवेळेमुळे देशातील सर्व भागांसाठी एकसमान स्थानिक वेळ निश्चित करता येते, ज्यामुळे वेळेतील गोंधळ टाळता येतो.
• प्रमाणवेळेचा उपयोग करून रेल्वे व हवाई वाहतुकीचे वेळापत्रक सुसंगत व अचूक ठेवता येते, जे प्रवास करणाऱ्यांसाठी सोयीचे ठरते. देशभरातील बँका, शाळा, महाविद्यालये, बाजारपेठा, इस्पितळे इत्यादी संस्थांमध्ये एकसंध वेळेनुसार कामकाज चालते, त्यामुळे कार्यक्षमता वाढते व सुसूत्रता राखता येते.