(ii) प्रचंड लोकसंख्या

(iii) तृतीयक

(ii) विकसनशील

• ब्राझीलच्या पश्चिम भागात अॅमेझॉन नदीचे खोरे आहे. येथे सदाहरित वने आणि दुर्गम भूप्रदेश असल्यामुळे खनिज शोधणे आणि त्याचा वापर करणे कठीण आहे.
• याशिवाय, लोकसंख्या विरळ आणि वाहतूक सुविधा अपुरी असल्यामुळे या भागात खाणकाम व्यवसायाचा विकास फारसा झालेला नाही.

(अ) साम्य :

• भारत व ब्राझील दोन्ही देशांमध्ये किनारपट्टीवर मासेमारी परंपरेने चालत आलेली आहे.
• दोन्ही देशांमध्ये खाऱ्या पाण्यातील मासेमारी व्यवसाय विकसित झालेला आहे.

(ब) फरक :

• ब्राझीलचे एकूण क्षेत्रफळ सुमारे ८,५१५,७७० चौरस किमी आहे. याउलट भारताचे एकूण क्षेत्रफळ केवळ सुमारे ३२,८७,२६३ चौरस किमी आहे.
• ब्राझीलची लोकसंख्या केवळ सुमारे २० कोटी आहे. याउलट, भारताची लोकसंख्या सुमारे १३० कोटी आहे.
• म्हणजेच, भारताच्या तुलनेत ब्राझीलचे क्षेत्रफळ जास्त व लोकसंख्या कमी आहे. त्यामुळे, ब्राझीलमधील दरडोई जमीन धारणा भारताच्या तुलनेत जास्त आहे.

मिश्र अर्थव्यवस्था म्हणजे सार्वजनिक (शासकीय) व खासगी क्षेत्रांचे सह-अस्तित्व असलेली अर्थव्यवस्था.

• भारत आणि ब्राझील या दोन्ही देशांत वरीलप्रमाणे मिश्र अर्थव्यवस्था अस्तित्वात आहे.
• दोघंही सार्वजनिक सेवांमध्ये शासनाचे नियंत्रण राखतात, तर काही सेवा क्षेत्रांमध्ये खासगी सहभागासही प्रोत्साहन दिले जाते.
• भारतात व ब्राझीलमध्ये रेल्वे, विद्युतनिर्मिती, लोह व पोलाद उदयोग इत्यादी क्षेत्रांतील साधनांची मालकी व व्यवस्थापन यांवर प्रामुख्याने शासनाचे नियंत्रण आहे.
• भारतात व ब्राझीलमध्ये बँका, विमान वाहतूक, आरोग्य, शिक्षण, दूरसंचार इत्यादी क्षेत्रांतील साधनांची मालकी व व्यवस्थापन खासगी उद्योजक व शासन यांत विभागलेले आहे.

अशा प्रकारे, भारत व ब्राझील या दोन्ही देशांमध्ये मिश्र अर्थव्यवस्था आहे.

(१) लोकसंख्येचे क्षेत्रानुसार वितरण

(२) राष्ट्रीय उत्पादनातील क्षेत्रांचा वाटा

निष्कर्ष :

• भारताची अर्थव्यवस्था मुख्यतः प्राथमिक क्षेत्रावर अवलंबून आहे (जास्त लोकसंख्या प्राथमिक क्षेत्रात कार्यरत).
• ब्राझीलची अर्थव्यवस्था मुख्यतः तृतीयक क्षेत्रावर आधारित आहे (जास्त लोकसंख्या व उत्पन्न सेवा क्षेत्रातून).